MUDEM'de hayvanlar yalnızca bilimsel olarak gerekli olduğunda ve MUDEM-HADYEK (Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu) onayıyla kullanılır. Bu sayfa, Merkezde yürütülen çalışmalarda uyulan temel refah ilkelerini özetler. İlkeler MUDEM-HADYEK Yönergesine ve deneysel amaçlarla kullanılan hayvanların refahına ilişkin ulusal mevzuata dayanır.
3R ilkesi
- Yerine koyma (Replacement): Mümkün olan her durumda canlı hayvan yerine bilimsel açıdan geçerli alternatif bir yöntemin kullanılması.
- Azaltma (Reduction): Proje hedeflerinden ödün vermeden kullanılan hayvan sayısının olabildiğince azaltılması.
- İyileştirme (Refinement): Hayvanlara acı, eziyet ve sıkıntı verebilecek işlemlerin iyileştirilerek hayvan refahının artırılması.
Araştırmacılar etik kurul başvurusunda canlı hayvan kullanmanın gerekçesini, hayvan sayısının nasıl belirlendiğini ve 3R ilkesinin işlemlere nasıl uygulandığını açıklar. Kurul her projeyi bu ilkeye uyum açısından değerlendirir; onay vermediği çalışma Üniversitede yapılamaz.
Barınma ve bakım
Hayvanlar türlerine uygun koşullarda barındırılır; en iyi fizyolojik, davranışsal ve çevresel koşulların sağlanması esastır. Hayvanların üretildiği ve barındırıldığı alanlarda dijital sıcaklık ve nem göstergeleri, programlanabilir havalandırma ve sıcaklık düzenleme donanımı ile ayarlanabilir aydınlatma sistemleri bulunur.
Anestezi ve analjezi
Ağrı veya sıkıntı yaratabilecek işlemlerde kullanılacak anestezi, analjezi ve diğer ağrı giderici yöntemler etik kurul başvurusunda ayrıntılı olarak belirtilir ve kurulca değerlendirilir. Anestezi ve öldürme işlemleri ile deneylerin şiddet sınıflandırması ilgili ulusal yönetmeliğe göre yapılır. Bilimsel açıdan güvenilir verinin, hayvanlara mümkün olduğunca az acı çektirerek ve en az stresle elde edilmesi esastır.
İnsancıl son noktalar
Her başvuruda, hayvanın deneyden çıkarılma ölçütleri (örneğin belirli bir oranın üzerinde kilo kaybı, genel durumun kötüleşmesi veya veteriner hekimin değerlendirmesi), sağlık izleme yöntemleri ve insancıl öldürme yöntemi önceden tanımlanır. Daha fazla gözlem yapılamayacak durumlarda ya da hayvanın sürekli acı çekmesi beklendiğinde deney sonlandırılır. Deney sonunda bir hayvanın yaşatılmasına veteriner hekim karar verir.
Yetkinlik
Hayvanlar üzerinde yalnızca Deney Hayvanları Kullanım Sertifikasına sahip kişiler işlem yapabilir. Onaylı protokolde yapılacak her değişiklik için önce kurulun yazılı onayı gerekir.
Hayvan Refahı Birimi
Hayvanların refahı ve bakımından Hayvan Refahı Birimi sorumludur. Birimde sorumlu veteriner hekim ile etik kurul üyesi öğretim üyeleri yer alır. Hayvan refahıyla ilgili sorularınızı mudem@mu.edu.tr adresine iletebilirsiniz.
Açıklık
MUDEM-HADYEK onayıyla yürütülen çalışmaların yayınlarında "MUDEM-HADYEK Onayı Alınmıştır" ifadesine yer verilir. Çalışma bittikten sonra yürütücü, sonuçları ve çalışmanın hayvan refahına ve 3R ilkesine katkılarını içeren raporu üç ay içinde kurula sunar.
Bu sayfa MUDEM-HADYEK Yönergesindeki ilkelerin özetidir (Md. 4/z, 8/d, 10, 11, 13, 14, 15, 16) ve MUDEM-HADYEK Başvuru Formunun ilgili bölümlerine dayanır; bağlayıcı metin Yönergenin kendisidir. Son güncelleme: Ekim 2026.